Zgłoszenie do ZUS: Ulga na start i preferencyjne składki ZUS

W okresie korzystania z ulgi na start przedsiębiorcy nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w ramach prowadzonej działalności gospodarczej i tym samym nie opłacają za siebie składek na te ubezpieczenia. Ulga na start to preferencja w opłacaniu składek ZUS przeznaczona dla osób rozpoczynających prowadzenie działalności gospodarczej po raz pierwszy lub rozpoczynających prowadzenie działalności po raz kolejny po upływie co najmniej 60 miesięcy (5 lat) od zawieszenia lub zamknięcia poprzedniej działalności. Z ulgi na start mogą skorzystać osoby fizyczne rozpoczynające prowadzenie działalności gospodarczej po spełnieniu ustawowych warunków określonych w przepisach.

Ulga na start jest przeznaczona dla przedsiębiorców spełniających następujące warunki:

• są osobami fizycznymi będącymi przedsiębiorcami (w tym również wspólnikami spółek cywilnych);
• podejmują działalność gospodarczą po raz pierwszy albo podejmują ją ponownie, po upływie co najmniej 60 miesięcyod dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia;
• nie wykonują działalności na rzecz byłego pracodawcy, u którego w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym byli zatrudnieni w ramach umowy o pracę lub spółdzielczego stosunku pracyi wykonywali czynności wchodzące w zakres obecnie wykonywanej działalności gospodarczej.

Spełnienie wszystkich tych warunków łącznie sprawia, że przedsiębiorca może skorzystać z ulgi na start i tym samym nie opłacać składek na ubezpieczenia społeczne przez pierwszych 6 pełnych miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej.

Należy mieć na uwadze, że w ramach ulgi na start przedsiębiorca nie podlega ubezpieczeniom społecznym, a więc ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu ani chorobowemu.  Przedsiębiorca korzystający z ulgi na start nie może zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i nie opłaca składki na Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP). Co ważne, ulga na start nie dotyczy ubezpieczenia zdrowotnego. Oznacza to, że w czasie korzystania z ulgi na start przedsiębiorca podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i opłaca składkę na ubezpieczenie zdrowotne na zasadach właściwych dla wybranej formy opodatkowania. Przedsiębiorca w czasie korzystania z ulgi na start może również zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego członków swojej rodziny.

Należy pamiętać, że zwolnienie obejmuje wyłącznie przedsiębiorcę korzystającego z ulgi na start. Nie dotyczy ono osób zatrudnionych przez przedsiębiorcę ani osób współpracujących. W związku z tym pracownicy, zleceniobiorcy oraz osoby współpracujące podlegają ubezpieczeniom społecznym na ogólnych zasadach, a przedsiębiorca jest zobowiązany do opłacania za nich składek od momentu powstania obowiązku ubezpieczeniowego.

Ulga na start polega na zwolnieniu przedsiębiorców spełniających ustawowe warunki do skorzystania z ulgi z obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym przez maksymalnie 6 pełnych miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej.

W praktyce oznacza to, że jeżeli data rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej to pierwszy dzień kalendarzowy danego miesiąca, wówczas już pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej wlicza się do okresu trwania ulgi na start.

Jeżeli natomiast data rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej przypada w dowolny inny dzień danego miesiąca, to wówczas z uwagi na to, że działalność została podjęta w trakcie miesiąca, okres trwania ulgi na start liczy się od kolejnego miesiąca (pierwszego pełnego miesiąca prowadzenia działalności gospodarczej). Dla lepszego zobrazowania zasad liczenia okresu ulgi na start, poniżej przedstawiamy dwa przykłady uwzględniające różne daty rozpoczęcia działalności gospodarczej.

Zwróćmy więc uwagę, że jeden dzień różnicy w dacie rozpoczęcia działalności gospodarczej spowodował przesunięcie rozpoczęcia ulgi na kolejny miesiąc, co w praktyce oznacza dłuższy okres prowadzenia działalności bez obowiązku opłacania składek społecznych, zatem moment rozpoczęcia działalności gospodarczej ma bezpośredni wpływ na długość faktycznego korzystania z ulgi na start. Rozpoczęcie działalności pierwszego dnia miesiąca oznacza, że okres ulgi liczony jest od razu od tego miesiąca. Natomiast rozpoczęcie działalności nawet dzień później powoduje, że ten miesiąc nie jest uwzględniany, a ulga rozpoczyna się dopiero od kolejnego miesiąca. Oznacza to, że różnica jednego dnia może przełożyć się na niemal miesiąc dłuższego korzystania z ulgi na start.

Przedsiębiorca rozpoczynający wykonywanie działalności gospodarczej, chcący skorzystać z ulgi na start powinien dokonać zgłoszenia w ZUS wyłącznie do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego na druku ZUS ZZA. Na formularzu ZUS ZZA osoba korzystająca ulgi na start podaje kod tytułu ubezpieczenia zaczynający się od cyfr 05 40. Pozostałe dwie cyfry kodu tytułu ubezpieczenia zależą od tego, czy przedsiębiorca ma ustalone prawo do emerytury lub renty oraz czy posiada orzeczenie o niepełnosprawności.

W przypadku, gdy przedsiębiorca nie posiada ustalonego prawa do emerytury/renty ani orzeczenia o niepełnosprawności, pełny kod tytułu ubezpieczenia to 05 40 00. Natomiast jeżeli przedsiębiorca ma prawo do emerytury/renty albo posiada orzeczenie o niepełnosprawności, dwie ostatnie cyfry uzupełnia w następujący sposób:

Piąta cyfra kodu ZUS:

0 – brak ustalonego prawa do emerytury lub renty,
1 – ustalone prawo do emerytury,
2 – ustalone prawo do renty.

Szósta cyfra kodu ZUS:
0 – brak orzeczenia o niepełnosprawności,
1 – orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności,
2 – orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,
3 – orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgłoszenia w ZUS do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego należy dokonać w terminie 7 dni od daty rozpoczęcia prowadzenia działalności. Formularz ZUS ZZA można złożyć:

• online w trakcie rejestracji firmy w CEIDG,
• w formie papierowej osobiście w placówce ZUS, przez pełnomocnika lub wysłać pocztą – pod warunkiem, że przedsiębiorca rozlicza składki za nie więcej niż 5 osób;
• w programie Płatnik – podpisując formularz podpisem kwalifikowanym;
• w aplikacji ePłatnik na Platformie Usług Elektronicznych (PUE) – podpisując formularz podpisem kwalifikowanym lub Profilem Zaufanym.

Kolejną preferencją dla przedsiębiorców w zakresie składek odprowadzanych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest preferencyjny ZUS, czyli obniżone składki społeczne przez 24 miesiące kalendarzowe od dnia objęcia ubezpieczeniami społecznymi. Z preferencyjnego ZUS można skorzystać po okresie korzystania z ulgi na start lub od razu po rejestracji działalności gospodarczej, rezygnując tym samym z ulgi na start np. w sytuacji, gdy przedsiębiorca chce dokonać zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od początku prowadzenia działalności gospodarczej.  Z preferencyjnych składek ZUS mogą skorzystać przedsiębiorcy, którzy nie prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej nie prowadzili innej pozarolniczej działalności oraz nie wykonują działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy, dla którego w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym wykonywali w ramach stosunku pracy czynności wchodzące w zakres obecnie prowadzonej działalności gospodarczej.  Przy czym należy mieć na uwadze, że warunek niewykonywania czynności wchodzących w zakres obecnie wykonywanej działalności na rzecz byłego pracodawcy dotyczy całego 24-miesięcznego okresu korzystania z preferencyjnych składek ZUS. Oznacza to, że w razie rozpoczęcia wykonywania tego typu czynności na rzecz byłego pracodawcy, przedsiębiorca traci prawo do preferencyjnych składek ZUS od dnia rozpoczęcia wykonywania tych czynności.

Z możliwości opłacania składek ZUS od preferencyjnej podstawy nie można skorzystać, jeżeli przedsiębiorca obecnie lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed rozpoczęciem działalności wykonywał inną pozarolniczą działalność. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy przedsiębiorca:

• prowadził działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych,
• wykonywał działalność twórczą lub artystyczną,
• prowadził działalność w zakresie wolnego zawodu w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym albo uzyskiwał przychody kwalifikowane jako działalność gospodarcza w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych,
• był wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej,
• prowadził publiczną lub niepubliczną szkołę, inną formę wychowania przedszkolnego, placówkę lub ich zespół na podstawie przepisów prawa oświatowego.

Spełnienie tych warunków łącznie sprawia, że przedsiębiorca może skorzystać z preferencyjnego ZUS i tym samym opłacać składki od znacznie niższej podstawy niż na zasadach ogólnych. Należy mieć na uwadze, że z preferencyjnych składek nie mogą korzystać osoby współpracujące, co oznacza, że składki ZUS za osoby współpracujące opłacane są na zasadach ogólnych bez prawa do preferencji.

Okres korzystania z preferencyjnych składek wynosi 24 miesiące i liczony jest od dnia objęcia ubezpieczeniami społecznymi. W przypadku wcześniejszego skorzystania z ulgi na start okres ten rozpoczyna się od dnia zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych po jej zakończeniu.

Pan Adam rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej 2 marca 2026 roku i skorzystał z ulgi na start. W związku z tym okres ulgi na start liczony jest od kwietnia 2026 roku i trwa do końca września 2026 roku. Następnie Pan Adam zgłosił się do ubezpieczeń społecznych od 1 października 2026 roku, przechodząc na preferencyjny ZUS.

Okres preferencyjnych składek ZUS obejmuje: październik, listopad, grudzień 2026 roku oraz kolejne miesiące aż do września 2028 roku.

Preferencyjny ZUS przysługuje do 30 września 2028 roku.

Co ważne, zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej nie powoduje zatrzymania biegu okresu preferencyjnego ZUS. Oznacza to, że miesiące, w których działalność pozostaje zawieszona, są wliczane do 24-miesięcznego okresu korzystania z preferencyjnych składek ZUS, a okres korzystania z preferencyjnego ZUS nie wydłuża się.

Przedsiębiorca co do zasady opłaca składki na ubezpieczenia społeczne od zadeklarowanej przez siebie podstawy, która nie może być niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto. Natomiast sama wysokość poszczególnych składek społecznych (emerytalna, rentowa, wypadkowa i dobrowolna chorobowa) jest określona jako odpowiedni procent z tej podstawy. Preferencyjny ZUS dostępny dla przedsiębiorców spełniających warunki ustawowe określone w przepisach pozwala na opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne od niższej, preferencyjnej podstawy wymiaru składek przez 24 miesiące kalendarzowe od dnia objęcia ubezpieczeniami społecznymi. Przy czym obniżona podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne nie może być niższa niż 30% minimalnego wynagrodzenia. W 2026 roku obniżona podstawa wymiaru składek to 30% z 4806 zł (minimalne wynagrodzenie krajowe), czyli 1441,80 zł. I to właśnie od tej podstawy przedsiębiorcy korzystający z preferencyjnego ZUS wyliczają wysokość poszczególnych składek na ubezpieczenia społeczne, a więc składki emerytalnej, rentowej, wypadkowej i dobrowolnej chorobowej. Obniżona podstawa wymiaru składek dotyczy wyłącznie przedsiębiorcy opłacającego składki za siebie. W odniesieniu do pracowników, zleceniobiorców oraz innych osób objętych ubezpieczeniami składki należy opłacać na zasadach ogólnych, bez prawa do zastosowania preferencji. Co istotne, przedsiębiorca opłacający preferencyjne składki ZUS nie opłaca w tym okresie za siebie składek na Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP).

Należy mieć na uwadze, że preferencyjny ZUS odnosi się wyłącznie do składek na ubezpieczenia społeczne, a więc nie obejmuje w żaden sposób składki na ubezpieczenie zdrowotne. Oznacza to, że w czasie korzystania z preferencyjnego ZUS przedsiębiorca podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i opłaca składkę na ubezpieczenie zdrowotne na zasadach właściwych dla wybranej formy opodatkowania. Możliwe jest również zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego członków rodziny przedsiębiorcy korzystającego z preferencyjnego ZUS.

Do preferencyjnego ZUS po spełnieniu warunków do skorzystania z preferencyjnych składek, przedsiębiorca może zgłosić się po okresie korzystania z ulgi na start lub od razu po rozpoczęciu działalności gospodarczej na druku ZUS ZUA. Na formularzu ZUS ZUA  osoba korzystająca z preferencyjnego ZUS podaje kod tytułu ubezpieczenia zaczynający się od cyfr 05 70. Pozostałe dwie cyfry kodu tytułu ubezpieczenia  zależą od tego, czy przedsiębiorca ma ustalone prawo do emerytury lub renty oraz czy posiada orzeczenie o niepełnosprawności.

Piąta cyfra kodu ZUS:

0 – brak ustalonego prawa do emerytury lub renty,
1 – ustalone prawo do emerytury,
2 – ustalone prawo do renty.

Szósta cyfra kodu ZUS:
0 – brak orzeczenia o niepełnosprawności,
1 – orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności,
2 – orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,
3 – orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgłoszenia w ZUS należy dokonać w terminie 7 dni od dnia powstania obowiązku ubezpieczeń. Formularz ZUS ZUA z odpowiednim kodem tytułu ubezpieczenia można złożyć:

• online w trakcie rejestracji firmy w CEIDG – gdy przedsiębiorca zgłasza się do preferencyjnego ZUS bezpośrednio po założeniu działalności gospodarczej,
• w formie papierowej osobiście w placówce ZUS, przez pełnomocnika lub wysłać pocztą – pod warunkiem, że przedsiębiorca rozlicza składki za nie więcej niż 5 osób;
• w programie Płatnik – podpisując formularz podpisem kwalifikowanym;
• w aplikacji ePłatnik na Platformie Usług Elektronicznych (PUE) – podpisując formularz podpisem kwalifikowanym lub Profilem Zaufanym.

W przypadku przedsiębiorców, którzy korzystali z ulgi na start, a po jej zakończeniu dokonują zgłoszenia do preferencyjnego ZUS, konieczne jest wyrejestrowanie z dotychczasowego ubezpieczenia (obowiązkowego wyłącznie ubezpieczenia zdrowotnego) oraz zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego na formularzu ZUS ZUA z odpowiednim kodem tytułu ubezpieczenia.

Zakończenie okresu korzystania z ulgi na start wiąże się z koniecznością dokonania wyrejestrowania z ubezpieczenia zdrowotnego. W tym celu należy złożyć formularz ZUS ZWUA. Wyrejestrowania dokonuje się z dniem następującym po zakończeniu ulgi na start, którym co do zasady jest pierwszy dzień miesiąca. Na formularzu ZUS ZWUA należy wskazać kod tytułu ubezpieczenia 05 40 XX oraz kod przyczyny wyrejestrowania 600 – inna przyczyna wyrejestrowania.

Po dokonaniu wyrejestrowania na formularzu ZUS ZWUA przedsiębiorca dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego na formularzu ZUS ZUA, przechodząc na preferencyjny ZUS zgodnie z zasadami wskazanymi w części dotyczącej zgłoszenia do preferencyjnego ZUS.

Przedsiębiorcy korzystający z ulgi na start czy preferencyjnych składek ZUS przed podjęciem decyzji o stosowaniu przysługującym im ulg w zakresie składek ZUS, powinni mieć na uwadze konsekwencje jakie pociąga ich stosowanie. W przypadku ulgi na start przedsiębiorca nie może dokonać zgłoszenia do dobrowolnego w działalności gospodarczej ubezpieczenia chorobowego. Oznacza to, że w razie choroby nie będzie miał prawa do zasiłku chorobowego. Analogicznie w przypadku ciąży przedsiębiorczyni nie zgłoszonej do ubezpieczenia chorobowego, nie przysługuje zasiłek macierzyński z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W okresie korzystania z ulgi na start przedsiębiorca nie podlega ubezpieczeniom społecznym, w tym emerytalnemu, rentowym oraz wypadkowemu, a więc okres ten nie zwiększa podstawy wymiaru świadczeń emerytalnych, ponieważ nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie emerytalne. Oznacza to również brak ochrony w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, w tym prawa do świadczeń z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

W przypadku natomiast preferencyjnego ZUS składki na ubezpieczenia społeczne są odprowadzane, lecz w niewielkiej wysokości. W praktyce oznacza to, że choć w tym okresie przedsiębiorca podlega ubezpieczeniom społecznym, to z uwagi na niską podstawę wymiaru składek, świadczenia ustalane są od niższej podstawy wymiaru składek, co przekłada się na ich niższą wysokość.

Jednocześnie skorzystanie z ulgi na start lub preferencyjnych składek ZUS nie oznacza obowiązku ich wykorzystywania przez cały przysługujący okres. Przedsiębiorca może w każdym momencie zrezygnować z ulgi na start i dokonać zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych na zasadach preferencyjnych lub do pełnego ZUS, a w przypadku preferencyjnego ZUS przejść na pełne składki.

Należy jednak mieć na uwadze, że samo zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych wiąże się z obowiązkiem opłacania składek emerytalnych, rentowych i wypadkowych, natomiast ubezpieczenie chorobowe nie powstaje automatycznie i ma charakter dobrowolny, co oznacza konieczność zgłoszenia chęci objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. W praktyce oznacza to, że dopiero od momentu objęcia ubezpieczeniem chorobowym przedsiębiorca może ubiegać się o świadczenia takie jak zasiłek chorobowy czy macierzyński, przy czym w przypadku zasiłku chorobowego prawo do świadczenia powstaje po upływie ustawowego okresu wyczekiwania, natomiast zasiłek macierzyński przysługuje bez okresu wyczekiwania, o ile w dniu powstania prawa do tego świadczenia przedsiębiorca podlega ubezpieczeniu chorobowemu.