Działalność nierejestrowana a sprzedaż okazjonalna

Obowiązujące w Polsce przepisy nie zawierają jednoznacznej definicji sprzedaży okazjonalnej. Pojęcie to zostało jednak wypracowane i funkcjonuje w praktyce podatkowej oraz orzecznictwie. Dla ustalenia, czym jest sprzedaż okazjonalna, kluczowe znaczenie ma definicja działalności gospodarczej zawarta w art. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców.

Zgodnie z tym przepisem działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Analogicznie w myśl art. 5a pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przez działalność gospodarczą należy rozumieć działalność zarobkową:

1. a) wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową,
2. b) polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż,
3. c) polegającą na wykorzystywaniu rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych

– prowadzoną we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do innych przychodów ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-9.

Zatem działalność gospodarcza to działalność, która ma następujące cechy:

• jest działalnością zarobkową;
• jest prowadzona w sposób zorganizowany i ciągły;
• jest prowadzona we własnym imieniu.

Aby ustalić, czy dana sprzedaż spełnia cechy działalności gospodarczej, konieczne jest zrozumienie tych pojęć. Organy podatkowe w licznych interpretacjach wyjaśniają, że działalność „zarobkowa” to działalność, której celem jest „zarabianie”, generowanie zysku, zapewnienie określonego dochodu. Sposób jej prowadzenia jest podporządkowany temu, aby osiągać jak najlepsze wyniki gospodarcze. Jednocześnie brak osiągnięcia celu, jakim jest realny zysk, nie oznacza, że prowadzona działalność nie miała charakteru zarobkowego. Istotny jest bowiem cel jej prowadzenia, a nie ostateczne efekty.

Jednocześnie nie można utożsamiać „działalności zarobkowej” w rozumieniu ustawy z jakimkolwiek działaniem podatnika, które daje efekt zysku. W przepisie mowa jest bowiem o „działalności”, czyli nie o pojedynczych działaniach podatnika, ale zespole działań podejmowanych w określonym celu. Cecha „prowadzenia działalności w sposób zorganizowany i ciągły” nie oznacza konieczności spełnienia formalnych wymogów związanych z rejestracją działalności. Odnosi się ona do faktycznego sposobu wykonywania czynności. Pojęcie „zorganizowania” oznacza bowiem podejmowanie działań uporządkowanych, przygotowanych i podporządkowanych określonemu celowi gospodarczemu. Z kolei „ciągłość” oznacza względną stałość wykonywania określonych czynności i ma na celu wyeliminowanie z zakresu działalności gospodarczej działań incydentalnych oraz sporadycznych.

Przedstawione cechy działalności gospodarczej mają kluczowe znaczenie dla oceny, czy dana aktywność podatnika stanowi już działalność gospodarczą, czy nadal mieści się w granicach zwykłego wykonywania prawa własności. Jeżeli bowiem określone czynności nie mają charakteru zorganizowanego, ciągłego oraz zarobkowego, a ich celem nie jest profesjonalne prowadzenie działalności handlowej, w wielu przypadkach mogą zostać uznane za sprzedaż okazjonalną dotyczącą składników majątku prywatnego osoby fizycznej.

Przyjmuje się, że sprzedaż okazjonalna oznacza incydentalne, sporadyczne zbywanie prywatnego majątku przez osobę fizyczną, które nie ma charakteru zorganizowanego, ciągłego ani profesjonalnego. Istotne znaczenie ma również cel, w jakim podatnik nabył sprzedawany przedmiot. Jeżeli dana rzecz została zakupiona na własne potrzeby prywatne, a nie z zamiarem dalszej odsprzedaży, jej późniejsze odpłatne zbycie co do zasady nie powinno być traktowane jako prowadzenie działalności gospodarczej. Sprzedaż okazjonalna dotyczy najczęściej sytuacji, w których osoba fizyczna sprzedaje używane rzeczy należące do jej majątku prywatnego np. odzież, meble, sprzęt RTV, telefon, komputer, książki, wyposażenie mieszkania, przedmioty kolekcjonerskie. Tego rodzaju sprzedaż co do zasady stanowi zwykłe wykonywanie prawa własności i nie oznacza automatycznie prowadzenia działalności gospodarczej.

Przy sprzedaży okazjonalnej rzeczy ruchomych istotne znaczenie ma również moment dokonania sprzedaży. Jeżeli bowiem sprzedaż nastąpi przed upływem 6 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym dana rzecz została nabyta, uzyskany dochód podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym (art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Jeżeli sprzedaż okazjonalna rzeczy ruchomej nastąpi po upływie 6 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło jej nabycie, przychód uzyskany z takiej sprzedaży nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym. W takiej sytuacji podatnik nie ma obowiązku wykazywania sprzedaży w rocznym zeznaniu podatkowym. Dla celów dowodowych należy jednak posiadać dokumenty potwierdzające datę zakupu oraz sprzedaży rzeczy, przykładowo fakturę, rachunek lub umowę. Dokumentacja ta może mieć istotne znaczenie w przypadku ewentualnej kontroli podatkowej i pozwala wykazać, że sprzedaż została dokonana po upływie ustawowego terminu, po którym sprzedaż nie podlega opodatkowaniu.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy sprzedaż rzeczy ruchomej nastąpi przed upływem wskazanego 6-miesięcznego okresu. Wówczas uzyskany dochód podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym i powinien zostać wykazany w zeznaniu rocznym PIT-36 jako odpłatne zbycie rzeczy, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Opodatkowaniu podlega dochód, a więc różnica pomiędzy przychodem uzyskanym ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na nabycie rzeczy oraz innymi wydatkami bezpośrednio związanymi ze sprzedażą. Może również wystąpić sytuacja, w której podatnik poniesie stratę, przykładowo gdy cena sprzedaży będzie niższa niż koszt zakupu. W takim przypadku podatek do zapłaty nie wystąpi, jednak sama transakcja nadal powinna zostać wykazana w rocznym zeznaniu podatkowym.

Ocena, czy dana aktywność stanowi jeszcze sprzedaż okazjonalną, czy już działalność gospodarczą, zawsze wymaga analizy całokształtu okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Organy podatkowe oraz sądy administracyjne badają przede wszystkim rzeczywisty sposób działania podatnika, charakter podejmowanych czynności oraz cel wykonywanej sprzedaży. Istotne znaczenie ma przy tym nie pojedyncza transakcja, lecz całokształt aktywności podatnika.

O prowadzeniu działalności gospodarczej mogą świadczyć między innymi:

• regularność sprzedaży,
• powtarzalność transakcji,
• zakup towarów w celu dalszej odsprzedaży,
• prowadzenie reklamy,
• profesjonalizacja działań,
• tworzenie zaplecza organizacyjnego,
• posiadanie magazynu lub miejsca przechowywania towarów,
• prowadzenie strony internetowej lub kont sprzedażowych,
• osiąganie stałego dochodu ze sprzedaży,
• zorganizowany sposób pakowania i wysyłki towarów,
• prowadzenie działań ukierunkowanych na zwiększanie sprzedaży.

Szczególne znaczenie ma zarobkowy charakter wykonywanych czynności. Jeżeli podatnik nabywa towary przede wszystkim w celu ich dalszej odsprzedaży z zyskiem, a podejmowane działania mają charakter powtarzalny i zorganizowany, może to świadczyć o prowadzeniu działalności gospodarczej, nawet jeżeli działalność ta nie została formalnie zarejestrowana.

W praktyce organy podatkowe zwracają szczególną uwagę na powtarzalność działań, profesjonalny charakter sprzedaży oraz zamiar osiągania stałego dochodu. Jednorazowa lub sporadyczna sprzedaż składników majątku prywatnego co do zasady nie powoduje automatycznie uznania podatnika za przedsiębiorcę. Potwierdza to interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 4 stycznia 2024 roku, nr 0112-KDIL2-2.4011.806.2023.2.KP. Sprawa dotyczyła podatnika posiadającego prywatną kolekcję modeli samochodów, które były nabywane ze środków prywatnych wyłącznie w celach hobbystycznych. Podatnik planował sprzedaż części kolekcji za pośrednictwem portali internetowych, jednak nie zamierzał podejmować działań marketingowych, korzystać z usług wspierających sprzedaż ani nabywać kolejnych modeli w celu dalszej odsprzedaży. Dyrektor KIS wskazał, że w przedstawionych okolicznościach sprzedaż modeli samochodów z majątku prywatnego nie będzie stanowiła działalności gospodarczej w rozumieniu art. 5a pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Inaczej wygląda jednak sytuacja osoby regularnie handlującej towarami, szczególnie gdy towary są nabywane z zamiarem ich dalszej odsprzedaży. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2015 roku, sygn. akt II FSK 855/14 wskazano, że dla uznania działalności za działalność gospodarczą kluczowe znaczenie ma profesjonalny, zorganizowany i ciągły charakter działań podatnika.

Należy podkreślić, że o uznaniu określonej sprzedaży za działalność gospodarczą nie decyduje sama liczba sprzedawanych przedmiotów ani fakt korzystania z internetowych platform sprzedażowych czy serwisów aukcyjnych. Kluczowe znaczenie mają przede wszystkim rzeczywiste cechy wykonywanych czynności oraz sposób działania podatnika. Samo zbywanie większej liczby rzeczy należących do majątku prywatnego nie oznacza jeszcze automatycznie prowadzenia działalności gospodarczej. Potwierdza to interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 2 kwietnia 2019 roku, nr 0114-KDIP3-1.4011.145.2019.1.MJ, w której wskazano, że „nie ma znaczenia, czy sprzedaż będzie dotyczyła całego zbioru rzeczy, czy też pojedynczych elementów. Cecha ciągłości działalności gospodarczej nie wynika bowiem z samej liczby zbywanych przedmiotów, ale ciągłego dokonywania określonych czynności”. Oznacza to, że nawet sprzedaż dużej liczby przedmiotów może nadal stanowić zwykłe wykonywanie prawa własności w ramach majątku prywatnego, jeżeli czynności te nie mają charakteru profesjonalnego, zorganizowanego oraz ciągłego.

Jeżeli więc podatnik wyzbywa się składników majątku osobistego nabytych na własne potrzeby prywatne, a jego działania nie wskazują na profesjonalny obrót handlowy, uzyskane przychody co do zasady nie powinny być kwalifikowane jako przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej. Odmiennie należy jednak oceniać sytuacje, w których podatnik nabywa towary przede wszystkim z zamiarem ich dalszej odsprzedaży oraz podejmuje działania charakterystyczne dla profesjonalnego handlu.

W sytuacji, gdy wykonywane czynności spełniają cechy działalności gospodarczej, podatnicy bardzo często zakładają, że każda tego rodzaju aktywność wymaga natychmiastowej rejestracji firmy. Nie zawsze jednak będzie to konieczne. Ustawodawca przewidział bowiem możliwość wykonywania drobnej działalności zarobkowej bez obowiązku wpisu do CEIDG, jeżeli spełnione zostaną określone warunki ustawowe. Taką formą aktywności jest działalność nierejestrowana

Działalność nierejestrowana to szczególna forma drobnej działalności zarobkowej wykonywanej przez osobę fizyczną bez obowiązku rejestracji działalności gospodarczej w CEIDG, mimo że wykonywane czynności mogą wykazywać cechy działalności gospodarczej.

Działalność nierejestrowana, nazywana również działalnością nierejestrową lub nieewidencjonowaną, została zdefiniowana w art. 5 ustawy – Prawo przedsiębiorców. W myśl tego przepisu nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana przez osobę fizyczną, której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym kwartale 225% kwoty minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w ustawie o minimalnym wynagrodzeniu za pracę i która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej. Warunki te muszą być spełnione łącznie. Limit działalność ta staje się działalnością  jest uzależniony od wysokości minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym okresie. W 2026 roku limit kwartalnych przychodów dla działalności nierejestrowej wynosi 10 813,50 zł.

Działalność nierejestrowana mimo braku wpisu do CEIDG nadal ma charakter działalności zarobkowej. Oznacza to w szczególności, że:

• przychody podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych,
• konieczne jest prowadzenie uproszczonej ewidencji sprzedaży,
• należy przestrzegać praw konsumenta,
• możliwe są określone obowiązki podatkowe w VAT.

Osoba wykonująca działalność nierejestrowaną w dowolnym momencie może złożyć wniosek o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Działalność ta staje się działalnością gospodarczą z dniem określonym we wniosku. Przy czym w razie przekroczenia w danym kwartale limitu przychodu dopuszczalnego w ramach działalności nierejestrowanej, działalność ta staje się działalnością gospodarczą, począwszy od dnia, w którym nastąpiło przekroczenie tego limitu. Od momentu przekroczenia limitu przychodu działalność gospodarcza powinna zostać zarejestrowana w CEIDG w terminie 7 dni od dnia, w którym nastąpiło przekroczenie limitu.

W praktyce działalność nierejestrowana obejmuje między innymi drobne usługi, rękodzieło, sprzedaż własnych wyrobów, okazjonalne korepetycje, niewielką sprzedaż internetową. Jest to forma drobnej działalności zarobkowej, jednak ustawodawca dopuścił możliwość jej wykonywania bez formalnej rejestracji firmy przy spełnieniu warunków wynikających z art. 5 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców, w tym zachowaniu limitu przychodów określonego w ustawie. Kluczowe jest, że działalność nierejestrowana nie polega na sprzedaży prywatnego majątku, lecz na wykonywaniu drobnej działalności zarobkowej. Tym samym stanowi ona odrębną kategorię od sprzedaży okazjonalnej.

Sprzedaż okazjonalna i działalność nierejestrowana to dwa odrębne pojęcia, mimo że w praktyce bardzo często są ze sobą utożsamiane. Różnice pomiędzy nimi mają jednak istotne znaczenie zarówno na gruncie podatkowym, jak i w zakresie obowiązków formalnych ciążących na podatniku. Najważniejsze różnice pomiędzy sprzedażą okazjonalną a działalnością nierejestrowaną przedstawiają się następująco:

Sprzedaż okazjonalna:

• dotyczy majątku prywatnego,
• nie ma charakteru zorganizowanego,
• nie jest wykonywana w sposób ciągły,
• co do zasady nie ma profesjonalnego charakteru,
• nie wymaga prowadzenia ewidencji sprzedaży,
• nie stanowi działalności gospodarczej.

Natomiast działalność nierejestrowana:

• ma charakter zarobkowy,
• jest faktycznym wykonywaniem działalności,
• może mieć charakter zorganizowany i ciągły,
• podlega limitowi przychodów,
• wymaga rozliczania podatku dochodowego,
• może powodować określone obowiązki wobec konsumentów i urzędu skarbowego.

W przedstawionej sytuacji sprzedaż stanowi zwykłe wykonywanie prawa własności w ramach majątku prywatnego. Ponieważ od nabycia sprzedawanych rzeczy upłynęło więcej niż 6 miesięcy, uzyskany przychód nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym i nie musi zostać wykazany w rocznym zeznaniu podatkowym.

W przedstawionej sytuacji sprzedaż nadal stanowi sprzedaż okazjonalną majątku prywatnego, jednak została dokonana przed upływem 6 miesięcy licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie sprzętu. Transakcja powinna zostać wykazana w zeznaniu rocznym PIT-36 jako odpłatne zbycie rzeczy. Z uwagi na poniesioną stratę podatek dochodowy do zapłaty nie wystąpi.

W opisanej sytuacji wykonywane czynności mają charakter działalności zarobkowej oraz wykazują cechy działalności gospodarczej. Ze względu jednak na nieprzekroczenie limitu przychodów działalność może być prowadzona jako działalność nierejestrowana. Podatniczka powinna prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży oraz wykazać osiągnięte przychody w zeznaniu rocznym PIT-36.

W opisanej sytuacji wykonywane czynności mają charakter działalności zarobkowej oraz wykazują cechy działalności gospodarczej. Ze względu jednak na nieprzekroczenie limitu przychodów działalność może być prowadzona jako działalność nierejestrowana. Podatniczka powinna prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży oraz wykazać osiągnięte przychody w zeznaniu rocznym PIT-36.

W przedstawionej sytuacji doszło do przekroczenia kwartalnego limitu przychodów przewidzianego dla działalności nierejestrowanej. W konsekwencji wykonywana działalność stała się działalnością gospodarczą od dnia przekroczenia limitu. Podatniczka ma obowiązek dokonania rejestracji działalności gospodarczej w CEIDG w terminie 7 dni od dnia, w którym nastąpiło przekroczenie limitu.

Warto wiedzieć, że zgodnie z unijną dyrektywą DAC7 zaimplementowaną do polskiego porządku prawnego 1 lipca 2024 roku platformy cyfrowe mają obowiązek przekazywania informacji o sprzedawcach i transakcjach w sytuacji, gdy liczba dokonanych transakcji sprzedaży w ciągu roku przekroczy 30 albo łączna wartość sprzedaży przekroczy równowartość 2 000 euro. Przy czym obowiązki raportowania wynikające z Dyrektywy DAC7 nie mają wpływu na sam sposób opodatkowania transakcji sprzedaży dokonywanych za pośrednictwem platform cyfrowych, nie wprowadzają nowych zasad opodatkowania sprzedaży ani nowych obowiązków podatkowych dla sprzedawców.

Jest to jedynie narzędzie kontroli sprzedaży dokonywanej przy wykorzystaniu platform cyfrowych, którego celem jest ograniczenie szarej strefy oraz zwiększenie skuteczności weryfikacji prawidłowości rozliczeń podatkowych dokonywanych przez sprzedawców internetowych. Informacje gromadzone oraz przekazywane przez platformy internetowe zwiększają możliwości analityczne organów Krajowej Administracji Skarbowej (KAS). Dane te stanowią kolejny element działań mających na celu uszczelnianie systemu podatkowego. Ministerstwo Finansów podkreśla, że DAC7 ma wspierać uczciwą konkurencję, ujednolicać obowiązki sprawozdawcze na terenie Unii Europejskiej oraz poprawiać skuteczność pozyskiwania informacji przez administracje podatkowe.

W ostatnich latach organy podatkowe oraz organy Krajowej Administracji Skarbowej coraz większą uwagę poświęcają sprzedaży prowadzonej za pośrednictwem internetu. Dotyczy to przede wszystkim platform sprzedażowych, portali ogłoszeniowych, mediów społecznościowych oraz internetowych serwisów aukcyjnych. Rozwój handlu internetowego powoduje bowiem, że granica pomiędzy okazjonalną sprzedażą prywatną a profesjonalną działalnością handlową staje się coraz mniej wyraźna.

Samo korzystanie z platform internetowych nie oznacza jeszcze automatycznie prowadzenia działalności gospodarczej. Podobnie sama liczba transakcji nie może stanowić jedynego kryterium oceny charakteru wykonywanych czynności. Kluczowe znaczenie ma każdorazowo całokształt okoliczności sprawy oraz rzeczywisty sposób działania podatnika. Przy ocenie, czy sprzedaż internetowa stanowi działalność gospodarczą, organy podatkowe analizują między innymi:

• sposób nabywania towarów,
• częstotliwość i powtarzalność sprzedaży,
• wysokość osiąganych przychodów,
• sposób organizacji sprzedaży,
• cel podejmowanych działań,
• sposób pozyskiwania klientów,
• profesjonalizację działań sprzedażowych,
• stopień zorganizowania sprzedaży internetowej.

W praktyce szczególnie istotne znaczenie mają sytuacje, w których podatnik:

• nabywa towary wyłącznie w celu ich dalszej odsprzedaży,
• regularnie wystawia dużą liczbę ofert sprzedaży,
• prowadzi działania reklamowe lub promocyjne,
• organizuje profesjonalny system sprzedaży i wysyłki towarów,
• prowadzi sklep internetowy bez formalnej rejestracji działalności gospodarczej,
• osiąga regularne i powtarzalne przychody ze sprzedaży.

W takich przypadkach organy podatkowe mogą uznać, że podatnik faktycznie wykonuje działalność gospodarczą niezależnie od braku formalnego wpisu do CEIDG. Decydujące znaczenie ma bowiem rzeczywisty charakter wykonywanych czynności, a nie sama formalna rejestracja działalności.

Rozróżnienie sprzedaży okazjonalnej, działalności nierejestrowanej oraz działalności gospodarczej ma istotne znaczenie zarówno na gruncie podatku dochodowego, jak i obowiązków formalnych ciążących na podatniku. Przy ocenie charakteru sprzedaży decydujące znaczenie ma przede wszystkim rzeczywisty sposób działania podatnika, cel nabywania towarów oraz stopień zorganizowania i powtarzalności wykonywanych czynności. W praktyce prawidłowa kwalifikacja sprzedaży pozwala uniknąć błędów w rozliczeniach podatkowych oraz ryzyka zakwestionowania sposobu rozliczania przez organy podatkowe.