Czy działalność nierejestrowana może być prowadzona przez rolników?
Działalność nierejestrowana cieszy się coraz większym zainteresowaniem wśród osób wykonujących drobną działalność zarobkową. W praktyce pojawiają się jednak wątpliwości, czy z tej formy aktywności mogą korzystać również rolnicy. Szczególne znaczenie ma w tym zakresie art. 6 ustawy Prawo przedsiębiorców, który przewiduje określone wyłączenia spod stosowania tej ustawy, a tym samym wyłącza również możliwość prowadzenia działalności nierejestrowanej w ściśle określonych sytuacjach.
Powoduje to konieczność ustalenia, jakie rodzaje działalności wykonywane przez rolników mogą być prowadzone jako działalność nierejestrowana, a jakie pozostają poza zakresem stosowania przepisów dotyczących działalności nierejestrowanej.
Czym jest działalność nierejestrowana?
Działalność nierejestrowana nazywana również działalnością nierejestrową lub nieewidencjonowaną to drobna działalność zarobkowa niepodlegająca obowiązkowi rejestracji, która może być prowadzona przez osoby fizyczne przy spełnieniu warunków ustawowych. W myśl art. 5 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana przez osobę fizyczną, której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym kwartale 225% kwoty minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w ustawie o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, i która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej.
Limit kwartalnych przychodów działalności nierejestrowej w 2026 roku wynosi 10 813,50 zł. Należy mieć na uwadze, że działalność nierejestrowana jest dostępna wyłącznie dla osób fizycznych, przy czym możliwość jej wykonywania może podlegać określonym ograniczeniom wynikającym ze szczególnego statusu danej osoby oraz przepisów regulujących jej sytuację prawną. Dotyczy to między innymi osób niepełnoletnich, bezrobotnych, urzędników, rolników czy cudzoziemców.
Prowadzenie działalności nierejestrowanej przez rolników
Wyłączenia ze stosowania ustawy Prawo przedsiębiorców, a więc w szczególności przepisów dotyczących możliwości prowadzenia działalności nierejestrowanej, zostały określone w art. 6 ust. 1 tej ustawy.
Na jego mocy przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców nie stosuje się do:
- działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego;
- wynajmowania przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów;
- wyrobu wina przez producentów wina w rozumieniu art. 2 pkt 23 ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. o wyrobach winiarskich, będących rolnikami wyrabiającymi mniej niż 100 hektolitrów wina w roku winiarskim wyłącznie z winogron pochodzących z własnych upraw winorośli;
- działalności rolników w zakresie sprzedaży, o której mowa w art. 20 ust. 1c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych;
- działalności prowadzonej przez koła gospodyń wiejskich na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich, które spełniają warunki, o których mowa w art. 24 ust. 1 tej ustawy.
Zwróćmy uwagę, że wyłączenie stosowania ustawy Prawo przedsiębiorców, w tym również przepisów dotyczących działalności nierejestrowanej, nie dotyczy wszystkich rodzajów aktywności wykonywanych przez rolników. Przepis art. 6 ust. 1 ustawy odnosi się wyłącznie do ściśle określonych rodzajów działalności związanych z działalnością rolniczą lub wykonywanych przez rolników w szczególnym zakresie wskazanym w ustawie. W praktyce oznacza to, że co do zasady rolnicy będący osobami fizycznymi mogą wykonywać działalność nierejestrowaną. Należy jednak pamiętać, że działalność objęta wyłączeniem z art. 6 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców pozostaje poza zakresem stosowania tej ustawy. Oznacza to, że osoby wykonujące tego rodzaju działalność nie mogą prowadzić jej w ramach działalności nierejestrowanej.
Przykład 1
Pan Andrzej prowadzi gospodarstwo rolne i zajmuje się uprawą warzyw. Dodatkowo chciałby sprzedawać własne warzywa w ramach działalności nierejestrowanej.
W przedstawionej sytuacji nie jest to możliwe. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo przedsiębiorców przepisów tej ustawy nie stosuje się do działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych. Oznacza to, że tego typu działalność została wprost wyłączona spod stosowania ustawy Prawo przedsiębiorców, a tym samym nie może być wykonywana w ramach działalności nierejestrowanej.
Przykład 2
Pani Elżbieta prowadzi gospodarstwo rolne, w którym wynajmuje pokoje turystom oraz przygotowuje dla gości domowe posiłki. Podatniczka chciałaby wykonywać tę działalność w ramach działalności nierejestrowanej.
W tym przypadku działalność nie może być prowadzona jako działalność nierejestrowana. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo przedsiębiorców przepisów tej ustawy nie stosuje się do wynajmowania przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych oraz świadczenia innych usług związanych z pobytem turystów w gospodarstwie rolnym. W konsekwencji działalność ta pozostaje poza zakresem stosowania przepisów dotyczących działalności nierejestrowanej.
Przykład 3
Pan Michał, będący rolnikiem, wykonuje ręcznie drewniane skrzynki dekoracyjne, które sprzedaje za pośrednictwem internetu. Działalność ta nie jest związana z działalnością rolniczą wskazaną w art. 6 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców. Osiągane przychody nie przekraczają ustawowego limitu działalności nierejestrowanej, a podatnik spełnia pozostałe warunki określone w ustawie.
W przedstawionej sytuacji Pan Michał może prowadzić działalność nierejestrowaną. Wykonywane czynności nie należą bowiem do kategorii działalności wyłączonych spod stosowania ustawy Prawo przedsiębiorców na podstawie art. 6 ust. 1 tej ustawy. Oznacza to, że Pan Michał może prowadzić działalność nierejestrowaną w zakresie sprzedaży wykonywanych ręcznie skrzynek dekoracyjnych.
Przykład 4
Pani Katarzyna będąca rolnikiem wyrabia niewielkie ilości wina wyłącznie z winogron pochodzących z własnej uprawy winorośli. Roczna produkcja nie przekracza 100 hektolitrów. Podatniczka chciałaby prowadzić tę działalność jako działalność nierejestrowaną.
W opisanej sytuacji działalność ta nie może być wykonywana w ramach działalności nierejestrowanej. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo przedsiębiorców przepisów ustawy nie stosuje się do wyrobu wina przez rolników wyrabiających mniej niż 100 hektolitrów wina w roku winiarskim wyłącznie z winogron pochodzących z własnych upraw winorośli. Oznacza to, że działalność ta została wyłączona spod stosowania przepisów dotyczących działalności nierejestrowanej.
W konsekwencji rolnik może wykonywać działalność niewchodzącą w zakres działalności rolniczej wyłączonej spod stosowania ustawy Prawo przedsiębiorców, która jednocześnie będzie stanowiła działalność gospodarczą w rozumieniu tej ustawy. W takiej sytuacji, po spełnieniu warunków przewidzianych dla działalności nierejestrowanej, działalność wykonywana przez rolnika może być prowadzona jako działalność nierejestrowana, co dotyczy zarówno rolnika ryczałtowego, jak i rolnika vatowca.
Zatem możliwość prowadzenia działalności nierejestrowanej przez rolników wymaga każdorazowo ustalenia, czy wykonywana aktywność mieści się w zakresie działalności wyłączonej spod stosowania ustawy Prawo przedsiębiorców. Kluczowe znaczenie ma więc prawidłowa kwalifikacja rodzaju wykonywanej działalności oraz ocena, czy spełnione zostały warunki przewidziane dla działalności nierejestrowanej.
Karolina Szopa
Księgowa