Czy działalność nierejestrowana może być prowadzona przez nieletnich ?

Działalność nierejestrowana została uregulowana w art. 5 ust. 1 ustawy  Prawo przedsiębiorców. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2026 roku, nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana przez osobę fizyczną, której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym kwartale 225% kwoty minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w ustawie o minimalnym wynagrodzeniu za pracę i która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej.

Przy minimalnym wynagrodzeniu za pracę obowiązującym w 2026 roku wynoszącym 4 806 zł brutto, kwartalny limit przychodów dla działalności nierejestrowanej wynosi 10 813,50 zł (4 806 zł x 225%). Przekroczenie limitu nawet o 0,01 zł w danym kwartale powoduje, że działalność staje się działalnością gospodarczą z mocy prawa z dniem przekroczenia limitu. W takiej sytuacji powstaje obowiązek złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej w terminie 7 dni od dnia, w którym nastąpiło przekroczenie.

Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że działalność nierejestrowaną mogą prowadzić wyłącznie osoby fizyczne. Przy czym przepis art.  5 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców posługuje się pojęciem osoby fizycznej bez wskazania szczególnych cech takiej osoby, w tym bez wskazania dolnej granicy wieku, natomiast dla ustalenia czy nieletni mogą prowadzić działalność nierejestrowaną, należy mieć na uwadze, że jej wykonywanie może podlegać ograniczeniom wynikającym ze szczególnego statusu prawnego danej osoby lub odrębnych przepisów regulujących jej sytuację. Kwestia ta dotyczy w szczególności osób niepełnoletnich, bezrobotnych, urzędników, rolników i cudzoziemców.

Zrozumienie sytuacji prawnej nieletniego wymaga rozróżnienia dwóch pojęć. Zdolność prawną, czyli możliwość bycia podmiotem praw i obowiązków, każdy człowiek nabywa z chwilą urodzenia. Zdolność do czynności prawnych, czyli możliwość samodzielnego kształtowania swojej sytuacji prawnej poprzez składanie oświadczeń woli, jest natomiast uzależniona od wieku.

Dziecko poniżej 13. roku życia nie posiada zdolności do czynności prawnych w ogóle. W myśl bowiem art. 12 ustawy Kodeks cywilny nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu. Natomiast osoba, która ukończyła 13 lat, a nie osiągnęła pełnoletności, ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych na podstawie art. 15 ustawy Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście. Natomiast w myśl art. 17 tej ustawy do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego.

Czynność dokonana bez tej zgody nie jest nieważna z mocy prawa, lecz pozostaje czynnością niezupełną, która może zostać potwierdzona przez przedstawiciela ustawowego albo przez samego małoletniego po uzyskaniu pełnej zdolności do czynności prawnych. Wynika to z przepisów art. 18 ustawy Kodeks cywilny, zgodnie z którymi ważność umowy, która została zawarta przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych bez wymaganej zgody przedstawiciela ustawowego, zależy od potwierdzenia umowy przez tego przedstawiciela.

Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może sama potwierdzić umowę po uzyskaniu pełnej zdolności do czynności prawnych. Przy czym na mocy art. 20 ustawy Kodeks cywilny osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela ustawowego zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego.

Przenosząc powyższe przepisy na grunt działalności nierejestrowanej, należy wskazać, że nieletni, którzy ukończyli 13 lat, mogą ją prowadzić, gdyż przepisy jej dotyczące nie wymagają posiadania pełnej zdolności do czynności prawnych.

Ograniczona zdolność do czynności prawnych osób między 13. a 18. rokiem życia ma jednak istotne konsekwencje praktyczne, także w zakresie wykonywania działalności nierejestrowanej. Oznacza to, że nieletni nie może we własnym imieniu skutecznie dokonywać czynności prawnych powodujących powstanie, zmianę lub ustanie stosunku prawnego, w tym zawierać umów z kontrahentem, na przykład umowy zlecenia, umowy o dzieło czy umowy sprzedaży, bez zgody przedstawiciela ustawowego.

Zgoda ta może zostać wyrażona przed dokonaniem czynności, w jej trakcie lub stanowić późniejsze potwierdzenie czynności już dokonanej. Przy czym nieletni może zawierać samodzielnie bez udziału rodzica lub opiekuna prawnego tylko takie umowy, które w konkretnym przypadku rzeczywiście należą do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego w rozumieniu art. 20 Kodeksu cywilnego.

W przedstawionej sytuacji Zofia może prowadzić działalność nierejestrowaną, gdyż przepisy jej dotyczące nie wymagają posiadania pełnej zdolności do czynności prawnych. Ponieważ ukończyła 13 lat, ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych na podstawie art. 15 Kodeksu cywilnego.

Kacper ukończył 13 lat, co oznacza, że posiada ograniczoną zdolność do czynności prawnych na podstawie art. 15 Kodeksu cywilnego. Może prowadzić działalność nierejestrowaną, jednak co do zasady do zawarcia umowy z rodzicami tych dzieci wymagana jest zgoda przedstawiciela ustawowego na podstawie art. 17 Kodeksu cywilnego. Umowa zawarta bez tej zgody pozostaje czynnością niezupełną, która może zostać potwierdzona przez przedstawiciela ustawowego.

W przedstawionej sytuacji Natalia nie może samodzielnie skutecznie zawrzeć umowy sprzedaży. Umowa ta powoduje powstanie stosunku prawnego, a do jej ważności wymagana jest zgoda przedstawiciela ustawowego na podstawie art. 17 Kodeksu cywilnego. Umowa podpisana bez tej zgody nie jest nieważna z mocy prawa, lecz pozostaje czynnością niezupełną, która może zostać potwierdzona przez przedstawiciela ustawowego albo przez samą Natalię po uzyskaniu pełnej zdolności do czynności prawnych.

Odrębną kwestię stanowi rozporządzanie uzyskanym zarobkiem nieletnich z działalności nierejestrowanej. Na podstawie art. 21 ustawy Kodeks cywilny osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela ustawowego rozporządzać swoim zarobkiem, chyba że sąd opiekuńczy z ważnych powodów inaczej postanowi.

Oznacza to, że nieletni prowadzący działalność nierejestrowaną nie potrzebuje zgody rodzica ani opiekuna prawnego do dysponowania środkami uzyskanymi z tej działalności. Należy przy tym odróżnić swobodne dysponowanie zarobkiem od zarządu majątkiem dziecka. Na podstawie art. 101 § 2 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy zarząd rodziców nad majątkiem małoletniego nie obejmuje zarobku dziecka. Do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem, takich jak nabycie nieruchomości, wymagane jest natomiast zezwolenie sądu opiekuńczego na podstawie art. 101 § 3 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Odrębnym zagadnieniem dotyczącym prowadzenia działalności nierejestrowanej przez nieletnich są ograniczenia wynikające z przepisów branżowych. Jeżeli ustawa regulująca określony rodzaj działalności wprowadza wymóg pełnoletności lub posiadania określonych kwalifikacji zawodowych, nieletni nie może jej wykonywać niezależnie od formy, w jakiej byłaby prowadzona. Ograniczenie takie musi jednak wynikać wprost z przepisów ustawy dotyczącej danej działalności, a nie z ogólnych zasad prawa cywilnego.

Tam, gdzie przepisy branżowe nie wprowadzają wymogu pełnoletności, brak jest podstaw do odmowy nieletniemu prawa do zarobkowania w tej formie.

Nieletni, który ukończył 13. rok życia, może prowadzić działalność nierejestrowaną pod warunkiem spełnienia wymogów działalności nierejestrowanej zawartych w art. 5 ustawy Prawo przedsiębiorców, w tym w szczególności nieprzekroczenia limitu przychodów kwartalnych przewidzianych dla działalności nierejestrowanej. Kluczowe ograniczenie wynika nie z samych przepisów o działalności nierejestrowanej, lecz z ograniczonej zdolności do czynności prawnych, która wymaga zaangażowania przedstawiciela ustawowego przy zawieraniu umów z kontrahentami. Zarobek z tej działalności pozostaje poza zarządem rodziców, a nieletni dysponuje nim swobodnie.